آشوزرتشت که نام دیگر زرتشت (زردشت) میباشد، پیامبر ایران باستان بود که مزدیسنا را پایهگذاری نمود و گاتها،کهنترین بخش اوستا، را نیز سرایید. اطلاعات دقیقی درباره تاریخ و محل زنذگی وی وجود ندارد، اما براساس احتمالات زمان آن را ۶۰۰ تا ۱۰۰۰ سال پیش از میلاد مسیح در مناطقی مانند ری، آذربایجان، خوارزم، سیستان و خراسان تخمین میزنند.
تعلیمات زرتشت در گذر زمان با باورهای ایرانیان ترکیب گردیده و منجر به پیدایش مزدیسنای کنونی گشت که نزدیک به پنج قرن دین رسمی ایران بوده است؛ بهطوری که نام آشوزرتشت در لیست صد انسان تاثیرگذار تاریخ که توسط مایکل هارت جمعآوری گشته است، آورده شده.
بیمهشو به مناسبت ۵ دی ماه و سالروز مرگ آشوزرتشت، در این مقاله به زندگی این پیامبر ایرانی میپردازیم تا با او آشنا گردیم.
زندگینامه آشوزرتشت
دوغدو و پوروشسپ نام مادر و پدر آشوزرتشت است که جز او دارای پسر دیگر نیز بودهاند. آشوزرتشت در زندگی خود سه بار ازدواج نمود که هیچگاه از همسر اول و دوم وی نامی بهمیان نیامده است، اما همسر سوم وی، هووی، دختر فرشوشتر، وزیر کی گشتاسب بوده است.
حاصل ازدواج آشوزرتشت با همسر اولش، پسری به نام ایست و سه دختر به نامهای فرینی، ثریتی و پوروچیستا بوده است که آشوزرتشت در گاتاها از ازدواج دختر سومش با فردی به نام جاماسب یاد مینماید. حاصل ازدواج دوم آشوزرتشت نیز دو پسر به نامهای اوروتتنره و هورچیتزه یوده است و از همسر سوم خود نیز فرزندی نداشته است.
براساس روایات، اولین فردی که به زرتشت ایمان آورد پسرعموی وی، میدیو ماه بوده است.
بعثت آشوزرتشت
تاریخ بعثت حضرت آشوزرتشت (علیهالسلام) را بین سدههای ۶ تا ۱۸ تخمین زدهاند. ایرانیان در آن زمان آتش را بهعنوان تجلیای از خداوند (آگنی) ستایش میکردند؛ همچنین خورشید و اجسام نورانی دیگری که در آسمان وجود داشت را پرستیده و به الهه نیک و بد اعتقاد داشتند. در آن زمان خداوند آشوزرتشت را مبعوث کرد تا به تبلیغ آیین الهی بپردازد، اما آشوزرتشت نتوانست این دین را در بین قبیلهاش نشر دهد؛ بنابراین به بلخ سفر کرده و گشتاسب شاه آیین او را پذیرفت. با پذیرش دین زرتشت توسط گشتاسب شاه، این آیین در سرتاسر ایران رواج یافته و در زندگی مردم تاثیرات عمیقی ایجاد نمود.
با حمله اسکندر مقدونی به ایران مراکز مهمی از آثار دینی زرتشت مانند تخت جمشید در آتش سوخت؛ قرنها بعد نیز با بهروی کارآمدن ساسانیان، آیین زرتشت جهت تامین منافع مادی تحریف گردیده و به پرستش بتها پرداختند. برای مثال در این زمان پرستشگاههایی ایجاد گردید که وجود آتش در آن نشانی از فروغ آسمانی تلقی میگردید؛ حال آنکه در دورهی ابتدایی دین زرتشت خبری از پرستش آتش وجود نداش و تنها بهعنوان یکی از اصلیتری ارکان این آیین شمرده میشد.
اساس دین زرتشت
پندار نیک، گفتار نیک، کردار نیک! این سه از خصلتهای این آیین است؛ بهطوری که بارها در سراسر گاتاها بیان گردیده است. برای مثال در هات ۵۱ گاتاها بند ۲۱ آمده است:
” از پرتو پارسایی به مقام تقدش رسند. چنین کسی از پندار و گفتار و کردار نیک و ایمان خویش به راستی ملحق گردد. اهورامزدا به میانجی (وهومنه مظهر اندیشه نیک و خرد و دانایی خداوند) به چنین کسی کشور جاودانی ارزانی دارد. مرا نیز چنین پاداش نیکویی آرزوست. “
۵ دی ماه! مرگ آشوزرتشت
تاریخ مرگ آشوزرتشت در گاهشمار ایرانی برابر ۵ دی ماه است که با نام روز خورایزد شناخته میشود. براساس برخی از روایات کتاب اوستا، آشوزرتشت، پیامبر ایرانی، پس از پایان پیامبری خود که در طی آن به آموزش راستی و رستگاری و آرامش پرداخته بود، در شهر بلخ به زندگی ادامه داد. آشوزرتشت ۷۷ سال از زندگی خود را در آتشکده بلخ به آموزش و راهنمایی مردم پرداخت.
در زمانی که گشتاسب و پسرش اسفندیار از بلخ خارج شده بودند، فرمانروای تورانی، ارجاسب، که یکی از دشمنان ایرانیان بود، از فرصت استفاده کرده و سپاه خود را به ایران فرستاد. لشکر تورانی، با وجود تلاش و مقاومتهای ایرانیان، موفق به شکستن دروازههای شهر شدند و درست زمانی که آشوزرتشت همراه با لهراسب و گروهی از پیروانش در آتشکده در حال عبادت بودند، به آنها حمله برده و مرگ آشوزرتشت را رقم زدند.
زرتشتیان در سالروز مرگ آشوزرتشت ۵ دی ماه و روز خورایزد، به آدریان و معابد رفته و به نیایش پروردگار میپردازند.
محل دفن آشوزرتشت
بدین دلیل که زرتشتیان به بقای روح و فروهر نیاکان باور دارند، علاقه زیادی به عزاداری و مراجعه به مزار را ندارند؛ بنابراین محل دفن آشوزرتشت حائز اهمیت نبوده است، اما براساس روایات احتمال داده میشود که این پیامبر ایرانی در شهر بلخ افغانستان و در مزار شریف به خاک سپرده شده است.
کلام آخر
ما به مناسبت سالروز مرگ آشوزرتشت، این مقاله را تهیه نمودیم تا همه با این شخصیت باستانی و پیامبر ایرانی و اهداف وی آشنا گردند. به امید آنکه تمامی انسانها به سه اصل پندار نیک، کردار نیک و گفتار نیک روی آورند تا با کمک هم دنیایی زیباتر را ایجاد نماییم. یادتان باشد همه ما دربرابر دنیا مسئولیم.ورآ
سپاسگزاریم که ما را تا پایان این مقاله همراهی نمودید و امیدواریم که توانسته باشیشم اطلاعات کافی و موردنیاز را در اختیار شما عزیزان قرار دهیم.
