مرخصی زایمان یکی از دغدغههای مهم مادران شاغلیست که پابهپای مردان در سازمانها و شرکتهای مختلف مشغول به کار هستند. همانطور که میدانید کارفرماها موظفاند بدون در نظر گرفتن جنسیت افراد، تمام پرسنل کاریشان را تحت پوشش بیمه تامین اجتماعی دربیاورند و حقبیمهی آنها را به موقع پرداخت کنند. به این ترتیب آشنایی با بیمه نوزاد و همچنین قوانین مرخصی زایمان تامین اجتماعی برای مادران شاغل اهمیت بیشتری پیدا میکند. چرا که بعد از زایمان، والدین نوزاد به زمان بیشتری برای سازگاری با شرایط جدیدشان نیاز دارند. از طرفی بعد از زایمان، مادر ممکن است به خدمات درمانی و مراقبتی ویژهای برای بازیابی روحیه و توان خود نیاز پیدا کند.
سازمان تامین اجتماعی به عنوان نهادی که برای حمایت از حقوق کارگر و کارفرما فعالیت میکند، حق مرخصی زایمان را بهعنوان یکی از حقوق بانوان شاغل در نظر گرفته است تا بتوانند زمان بیشتری را با فرزندشان بگذرانند. البته تغییرات سالیانهی قوانین تامین اجتماعی در حوزههای مختلف مانند مرخصی زایمان باعث شده است تا ابهام و سوالات زیادی در این زمینه پیش بیاید. به همین دلیل در ادامهی این مطلب از بلاگ بیمهشو با حق مرخصی زایمان و قوانین مربوط به آن آشنا میشویم. همچنین به این سوال پرتکرار پاسخ میدهیم که آیا مرخصی زایمان تنهای برای بانوان است یا مردان نیز مشمول این قانون میشوند.
تمام آنچه که باید درباره مرخصی زایمان بدانید
مرخصی زایمان یکی از حقوق بانوان شاغل است که در قانون بیمه اجتماعی به رسمیت شناخته شده است. بنابراین هر کارفرمایی ملزم خواهد بود تا در انتهای دوران بارداری بانوان، مرخصی زایمان را برای ایشان در نظر بگیرد. طول مرخصی زایمان تا سال ۱۳۹۲ برابر با شش ماه بود. اما خوشبختانه با تغییر جزئیات قانون مرخصی زایمان در آن سال، طول مرخصی به نُه ماه افزایش پیدا کرده است. این مرخصی با حقوق و دستمزد نخواهد بود. اما در طول این دوران کمکهزینهی دوران بارداری از طرف بیمه تامین اجتماعی به مادر پرداخت میشود. از طرف دیگر، مرخصی بارداری در سابقهی کار مادر محاسبه میشود و بنابراین به آن پاداش و عیدی هم تعلق میگیرد.
در واقعیت مرخصی زایمان نه ماه است یا شش ماه؟
همانطور که گفتیم با تغییر و اصلاح قوانین تنظیم جمعیت و خانواده در سال ۱۳۹۲، دولت اجازه پیدا کرد تا مرخصی زایمان را از شش ماه به نُه ماه افزایش دهد. متاسفانه به دلیل عدم تامین اعتبار برای پرداخت هزینههای مربوط به این سه ماه، سازمان تامین اجتماعی از قبول درخواست مرخصی بارداری بیش از شش ماه امتناع میکرد و تنها در صورت اعتراض فرد در دیوان عدالت اداری و پیگیریهای قضایی، مرخصی سه ماه باقیمانده نیز لحاظ میشد.
اما بر اساس اعلام وزیر تعاون در اردیبهشتماه ۱۴۰۰، سازمان تامین اجتماعی موظف شد که این مرخصی نُه ماهه را به رسمیت بشناسد تا بانوان تحت پوشش بیمه تامین اجتماعی بتوانند بدون نیاز به طرح شکایت در دیوان عدالت اداری، از تمام مرخصیشان و تسهیلات مربوط به آن استفاده کنند. به این ترتیب، به ازای هر ماه از طول مرخصی بارداری، مبلغی برابر با دو سوم حقوق ماهانهشان را بهعنوان کمکهزینهی دوران بارداری دریافت خواهند کرد.
قوانین تامین اجتماعی درباره مرخصی زایمان بانوان چه می گوید؟
بیشتر بانوان شاغل تمایل دارند تا اطلاعات کاملتری درباره مرخصی زایمان و قوانین مربوط به آن داشته باشند. در ادامه به مهمترین نکات مربوط به حق مرخصی زایمان میپردازیم:
- مدت زمان مرخصی زایمان برابر با ۹ ماه است.
- تمام بانوان شاغل میتوانند از حق مرخصی زایمان خود بعد از وضعحمل استفاده کنند.
- کمک هزینهی بارداری در شرکتهای خصوصی براساس قانون تامین اجتماعی و در شرکتهای دولتی نیز براساس قوانین همان شرکت پرداخت خواهد شد.
- مرخصی بارداری در سابقهی کار فرد لحاظ خواهد شد.
- حقوق فرد در این دوران براساس قوانین تامین اجتماعی محاسبه و پرداخت میشود و همچنین فرد مشمول دریافت پاداش و عیدی نیز خواهد بود.
- کارمندان زن بعد از دوران بارداری به دلخواه خودشان میتوانند به کارشان ادامه دهند و از مرخصی این دوران استفاده نکنند.
- مرخصی زایمان بلافاصله بعد از وضعحمل و تولد نوزاد آغاز میشود.
- در صورت تشخیص و صلاحدید پزشک، فرد میتواند پیش از زایمان از مرخصی مخصوص این دوران استفاده کند. اما به صورت کلی، این دوران باید بهگونهای تنظیم و مشخص شود که حداقل سه ماه از مرخصی زایمان بعد از وضعحمل سپری شود.
- مرخصی زایمان تنها تا فرزند سوم قابلاستفاده است.
- این دوران برای زایمانهای یکقلو و دوقلو، نُه ماه است و برای زایمانهای سهقلو به بالا برابر با یکسال خواهد بود.
- در صورتی که پزشک امین و معتمد سازمان تامین اجتماعی تشخیص دهد که زایمان و بارداری مادر سخت یا پرخطر است، کارفرما موظف است مسئولیتهای فرد را در دوران بارداریاش کاهش دهد بدون آنکه حقوق و دستمزدش کمتر شود.
- زنان خانهدار یا دارندگان بیمه اختیاری مشمول دریافت این حقوق نیستند.
- بر اساس قانون، مادران شیرده تا پایان دو سالگی فرزندشان میتوانند به ازای هر سه ساعت کار، نیمساعت فرصت شیردهی داشته باشند که این زمان بهعنوان جزئی از ساعات کاریشان محاسبه خواهد شد.
آیا دریافت مرخصی زایمان نیازمند شرایط خاصی است؟
مرخصی زایمان یک حق طبیعی برای هر مادریست که به تازگی وضعحمل کرده است. از آنجایی که تسهیلات و مزایای مرخصی زایمان از طرف بیمه تامین اجتماعی تامین میشود، برای بهرهمندی از آن فرد باید شرایط مشخصی را داشته باشد که در ادامه به آنها اشاره میکنیم.
- فرد متقاضی مرخصی باید حداقل شصت روز سابقهی پرداخت حقبیمه در بازهی زمانی یک سال مانده به تاریخ زایمان را داشته باشد. بنابراین کسی که تاریخ زایمانش تیرماه ۱۴۰۱ مشخص شده است، باید در بازهی زمانی تیر ۱۴۰۰ تا تیر ۱۴۰۱ حداقل دو ماه برای او از طرف کارفرما حقبیمه رد شده باشد.
- در مدت زمان مرخصی زایمان، فرد کار نکند و از طرف شرکت نیز حقوقی دریافت نکند.
- در زمان اعلام بارداری فرد باید مشغول به کار باشد و یا در حال گذراندن مرخصی استعلاجی باشد.
- بانوان تنها برای بارداری اول تا سومشان میتوانند درخواست مرخصی زایمان دهند. از زایمان چهارم به بعد، این مرخصی لحاظ نخواهد شد.
مدارک لازم برای دریافت کمک هزینه ی مرخصی دوران زایمان
- دفترچه تامین اجتماعی یا کد بیمه تامین اجتماعی (با توجه به الکترونیکی شدن دفترچههای تامین اجتماعی)
- گواهی پزشک معالج
- خلاصه پرونده ترخیص از بیمارستان
- فتوکپی شناسنامهی فرزند
- فتوکپی شناسنامهی والدین نوزاد
آیا مرخصی زایمان فقط برای مادران در نظر گرفته شده است؟
از آنجایی که بعد از تولد نوزاد، هر خانوادهای برای تطبیق پیدا کردن با شرایط جدید به زمان و انرژی بیشتری نیاز دارد، پدران شاغل نیز میتوانند برای همراهی همسرانشان تحت شرایطی خاص درخواست مرخصی بدهند. البته این مرخصی برای آقایان در قانون فعلی ۱۴ روز درنظر گرفته شده است. همچنین تنها مردانی میتوانند برای این مرخصی درخواست دهند که همسرانشان شاغل و در حال گذران دوران مرخصی زایمانشان باشند. به این ترتیب، مردانی که همسر آنها خانهدار است و یا به هر دلیلی از مرخصی زایمان خود استفاده نمیکند، نمیتوانند برای این مرخصی چهارده روزه درخواست دهند.
به خاطر داشته باشید که براساس قانون تصویبی در سال ۱۳۹۶ کارمندان شرکتهای دولتی و بخش عمومی و غیردولتی مانند سازمان تأمین اجتماعی، سازمان امور مالیاتی و… تنها مجاز به استفاده از این مرخصی برای ۳ روز میباشند.
حقوق مرخصی زایمان چگونه محاسبه می شود؟
همانطور که گفتیم مسئولیت پرداخت حقوق دوران بارداری برعهدهی سازمان تامین اجتماعیست. مبنای پرداخت این کمکهزینه، میانگین حقوق فرد در سه ماه اخیر است. طبق قانون، سازمان تامین اجتماعی موظف است تا دو سوم آخرین حقوق مادر را محاسبه کند و تحت عنوان کمکهزینه به ازای هر ماه مرخصی به او بپردازد. البته معمولا این مبلغ در قالب یک پرداخت تجمیعی در انتهای دوران مرخصی تسویه خواهد شد. قبلا در بلاگ بیمهشو درباره نرخ حقبیمه و دستمزد کارگران در بیمهشو نوشتهایم.
در این مطلب با مرخصی زایمان و جزئیات مربوط به آن آشنا شدید. دانستن این نکات بهخصوص برای پدران و مادران آینده که در شرکتهای مختلف مشغول به کار و فعالیتاند، اهمیتی دوچندان پیدا میکند. در پایان بهخاطر داشته باشید که مرخصی زایمان یک حق تعریفشده برای بانوان شاغل است که سازمانها و شرکتها باید با آن موافقت کنند و سازمان تامین اجتماعی نیز باید تسهیلات مالی مربوط به این دوران را برای مادر شاغل مهیا سازد.
