مرخصی زایمان یا همان مرخصی بارداری یکی از حقوق زنان شاغل و کارمندی است که تحت پوشش بیمه تامین اجتماعی در شرکتهای مختلف مشغول به فعالیتاند. تمام شرکتهایی که حقبیمهشان را به سازمان اجتماعی پرداخت میکنند وظیفه دارند این مرخصی را برای کارمندان خانمشان در نظر بگیرند. از طرف دیگر، سازمان تامین اجتماعی هم پوششها و مزایای مشخصی را برای کارمندان خانم باردار درنظر گرفته است که وظیفه دارد در قبال دریافت حق بیمه، این پوششها را به خانمهای باردار شاغل ارائه دهد.
از آنجایی که در جامعهی امروز زنان همپای مردان کار میکنند و در شرایط حساسی مانند زمان بارداری و زایمان به حمایتهای ویژهتری نیاز دارند تا بتوانند مسئولیتهای کاریشان را مدیریت کنند، در ادامهی این مطلب با مرخصی زایمان و جزئیات آن آشنا خواهیم شد. بعد از خواندن این مطلب در بلاگ بیمهشو، با تمام آنچه که یک خانم باردار باید از حق و حقوق دوران بارداریاش بداند، آشنا خواهید شد تا بتوانید در صورت لزوم از این تسهیلات استفاده کنید. پس تا انتهای این مطلب همراهمان باشید.
مرخصی زایمان دقیقا به چه معناست؟
مرخصی زایمان یکی از حقوقی است که برای کارمندان خانم در نظر گرفته شده است که در متن قانون نیز به آن اشاره شده است و به رسمیت شناخته شده است. مرخصی زایمان از انواع مرخصیهای استعلاجیست که در پایان دورهی بارداری به خانمهای شاغل تعلق پیدا میکند. تا قبل از سال ۱۳۹۲، طول دورهی مرخصی زایمان حداکثر میتوانست شش ماه باشد. اما با تغییر و اصلاح قانون، مرخصی زایمان به یک بازهی زمانی نُه ماهه تبدیل شده است.
البته در این دوران، شرکت وظیفهای برای پرداخت حقوق و دستمزد نخواهد داشت اما سازمان بیمه تامین اجتماعی موظف خواهد بود تا کمکهزینهی دوران بارداری را به مادر پرداخت کند. همچنین مرخصی دوران بارداری و زایمان در سابقهی کار مادر لحاظ خواهد شد و بنابراین پاداش و عیدی هم به آن تعلق خواهد گرفت.
از دیگر پوششهای بیمهای که یک خانم باردار میتواند از آنها بهره ببرد، بیمه نوزاد و بیمه تکمیلی زایمان است که البته هر کدامشان یک بیمهنامهی مجزا به حساب میآیند.
قوانین سازمان تامین اجتماعی برای مرخصی زایمان
در ادامه با لیستی از مهمترین قوانین و مقررات مربوط به مرخصی زایمان آشنا خواهید شد:
- از سال ۱۳۹۲ به بعد مدت زمان مرخصی زایمان نُه ماه در نظر گرفته شده است.
- هر خانم باردار شاغلی که حقبیمهاش را به سازمان تامین اجتماعی پرداخت میکند، حق استفاده از مرخصی زایمان را خواهد داشت و کارفرما نمیتواند مانع استفاده از این حق شود.
- کمکهزینهی بارداری در شرکتهای خصوصی براساس مصوبهی سازمان تامین اجتماعی پرداخت خواهد شد. این مبلغ در شرکتهای دولتی طبق قوانین همان شرکت خواهد بود.
- مرخصی زایمان در سابقهی کار فرد لحاظ میشود و بنابراین به آن پاداش و عیدی نیز تعلق خواهد گرفت.
- اجباری برای استفاده از مرخصی زایمان وجود ندارد و در صورت تمایل خود مادر، میتواند بدون استفاده از مرخصی دوران زایمان بعد از وضع حمل به کارش ادامه دهد.
- مرخصی زایمان به صورت کلی بعد از زایمان و وضع حمل مادر شروع خواهد شد و ملاک محاسبهی مدت مرخصی، روز زایمان خواهد بود.
- در صورت صلاحدید پزشک، مرخصی زایمان را میتوان بهنحوی مدیریت کرد که قسمتی از آن پیش از تاریخ زایمان باشد. اما باید این نکته را هم در نظر داشت که این دوران باید بهگونهای مدیریت شود که حداقل سه ماه از آن بعد از تاریخ وضع حمل سپری شود.
- مرخصی زایمان از فرزند چهارم به بعد قابل استفاده نخواهد بود. بنابراین مادر میتواند برای زایمان فرزند چهارمش درخواست مرخصی بدهد، اما باید با موافقت کارفرما همراه باشد.
- مرخصی زایمان برای بارداریهای یکقلو و دوقلو حداکثر نُه ماه خواهد بود. برای زایمانهای سهقلو به بالا، این دوران برابر با یکسال درنظر گرفته شده است.
- اگر پزشک تشخیص دهد که دوران بارداری مادر باید تحت مراقبت و همراه با استراحت بیشتری باشد، کارفرما وظیفه دارد که از بار مسئولیت فرد کم کند بدون آنکه میزان دستمزد و حقوق او را کاهش دهد.
- خانمهای خانهدار و همچنین خانمهایی که تحتپوشش بیمه خویشفرما و مشاغلخانگیاند، مشمول دریافت مرخصی زایمان و کمکهزینهی بارداری نخواهند بود.
- مادران شیرده تا پایان دو سالگی فرزندشان اجازه خواهند داشت که به ازای هر سه ساعت کار، نیمساعت فرصت شیردهی داشته باشند. این نیمساعت نیز بخشی از ساعت کاریشان محاسبه خواهد شد.
شرایط دریافت کمک هزینه بارداری
همانطور که گفتیم در کنار مرخصی زایمان، سازمان تامین اجتماعی مبلغی را تحت عنوان کمکهزینهی بارداری برای مادران شاغل درنظر گرفته است که شرایط اصلی برای دریافت آن به ترتیب زیر است:
- فرد باید در آخرین سال کاریاش حداقل بهاندازهی شصت روز کاری سابقهی پرداخت حقبیمه به تامین اجتماعی داشته باشد.
- در دوران مرخصی زایمانش، مشغول به کار نباشد و در آن دوران حقوق دیگری از محل کارش دریافت نکرده باشد.
- در زمان درخواست برای مرخصی زایمان، مشغول به کار بوده باشد و یا در مرخصی استحقاقی باشد.
- کمکهزینهی بارداری فقط به زایمانهای اول تا سوم تعلق پیدا میکند. از زایمان چهارم به بعد، کمکهزینهای از طرف سازمان تامین اجتماعی پرداخت نخواهد شد.
مدارک لازم برای دریافت کمک هزینه بارداری و حقوق مرخصی زایمان تامین اجتماعی
بانوان بارداری که شاغلاند باید برای دریافت کمکهزینهی بارداری و حقوق دوران مرخصی زایمانشان، مدارک زیر را به سازمان تامین اجتماعی ارائه دهند:
- دفترچه درمانی
- گواهی پزشک معالج
- تأییدیه مراجع پزشکی ذیربط
- فتوکپی تمامی صفحات شناسنامه پدر و مادر
- فتوکپی شناسنامه فرزند
- خلاصه پرونده ترخیص بیمارستان
مرخصی شیردهی زنان شاغل
به صورت کلی و در صورت امکان، نوزادان باید حداقل شش ماه از شیر مادر تغذیه کنند. بر همین اساس، مادرانی که به کودک خود شیر میدهند، میتوانند هر روز یک ساعت مرخصی از محل کارشان بابت شیردهی به نوزادشان بگیرند. مادرانی که فرزندشان در محلی نزدیک به شرکت باشد، میتوانند این مرخصی را در سه نوبت استفاده کنند. همچنین همانطور که بالاتر به آن اشاره کردیم، مادران شیرده تا پایان دو سالگی کودکشان میتوانند پس از هر سه ساعت کار، نیمساعت مرخصی شیردهی داشته باشند.
تمام این ساعتهایی که برای مرخصی شیردهی صرف میشوند، بخشی از ساعات کاریست و به آنها حقوق و مزایا تعلق میگیرد. از طرف دیگر، عدم استفاده از این مرخصی حقی را برای کارمند به جهت تجمیع مرخصیها ایجاد نخواهد کرد. پس اگر فرد تمایلی به استفاده از مرخصی شیردهی ندارد، نمیتواند بعدا تمام ساعتهای مرخصی را با هم جمع کند و یکجا از آنها استفاده کند.
مرخصی زایمان دوقلو
مادرانی که صاحب فرزند دوقلو شدهاند، از تسهیلات بیشتری برخوردار خواهند بود. این گروه از بانوان شاغل میتوانند به جای نُه ماه از دوازده ماه مرخصی زایمان استفاده کنند. همچنین قوانین مربوط به ساعت شیردهی نیز برای آنها کمی متفاوت است و به این ترتیب این گروه از مادران میتوانند از دو ساعت مرخصی شیردهی در روز استفاده کنند که در سه نوبت نیز قابل استفاده خواهد بود.
امکان استفاده از مرخصی استعلاجی برای زنان باردار
اگر مادر باردار در دوران بارداریاش دچار بیماری یا مشکل جسمانی شود، میتواند درخواست مرخصی استعلاجی بدهد. اگر مرخصی استعلاجی از هفت روز در هر نوبت و یا پانزده روز در سال بیشتر نشود، نیازی به تائید پزشک معتمد نخواهد بود. اما برای مرخصیهای بیش از پانزده روز و کمتر از شصت روز، فرد باید توسط پزشک متعمد تامین اجتماعی معاینه شود تا درخواست مرخصیاش تائید شود. برای مرخصیهای بیش از شصت روز نیز باید شورای پزشکی تامین اجتماعی تشکیل شود و وضعیت مادر باردار را تائید کند. دستمزد این دوران در شرکتهای خصوصی توسط سازمان تامین اجتماعی پرداخت میشود و در بخشی از سابقهی کار فرد به حساب خواهد آمد.
در این مطلب با مرخصی زایمان و جزئیات مربوط به آن آشنا شدید. دانستن این نکات بهخصوص برای پدران و مادران آینده که در شرکتهای مختلف مشغول به کار و فعالیتاند، اهمیتی دوچندان پیدا میکند. در پایان بهخاطر داشته باشید که مرخصی زایمان یک حق تعریفشده برای بانوان شاغل است که سازمانها و شرکتها باید با آن موافقت کنند و سازمان تامین اجتماعی نیز باید تسهیلات مالی مربوط به این دوران را برای مادر شاغل مهیا سازد.
