تاریخچه بانک و بانکداری خصوصاً تاریخچه بانکداری در ایران از محبوبترین دانستههای تاریخی است که علاقهمندان زیادی نیز دارد. اهمیت صنعت بانکداری در تمام جهان مشهود است و با اندکی دقت در تاریخچه صنعت بانکداری متوجه خواهیم شد که حضور آن توانست تأثیرات شگرفی را بر تمامی زوایای زندگی مردم بگذارد. در همین راستا ما سعی داریم تا با بیان تاریخچه بانک و بانکداری اطلاعات شما را در این زمینه تکمیل نماییم.
با بیمهشو (مرجع خرید بیمه) همراه باشید تا بهطور گسترده درباره تاریخچه بانکداری در ایران صحبت نماییم؛ همچنین ما به شمما مطالعه بیمه پول را توصیه مینماییم
تاریخچه بانک و بانکداری در ایران
شاید برایتان جالب و یا حتی غیرقابل باور باشد، اما تاریخچه بانکداری در ایران را به زمان هخامنشیان نسبت میدهند، زیرا در آن دوره نیز با استفاده از روشهایی ساده و ابتدایی کارهایی مشابه سیستم بانکداری امروزی صورت میگرفت. برای شفافسازی بهتر این مسئله، معمولاً تاریخچه بانک و بانکداری در ایران را در دورههای متفاوت بررسی مینمایند. دورههای مرسوم تاریخچه صنعت بانکداری در ایران بهشرح زیر است:
دوره اول تاریخچه بانک و بانکداری
بیان میشود که پیش از حکومت هخامنشیان نیز بانکداری به شکل ابتدایی وجود داشت، اما تنها در انحصار معابد و شاهزادگان آن دوره بود. این صنعت در دوره هخامنشیان با رونق بازرگانی و رواج پول مسکوک گسترش یافت. معروفترین بانک در این دوره با نام اجیبی شناخته میشد که درحقیقت متعلق به مهاجران یهودی مقیم بابل قدیم بود. این بانک به فعالیتهای ازقبیل سپرده، اعطای وام و رهن ملک میپرداخت و سود ناشی از آن را در راه خرید و فروش منازل، احشام، غلامان و کشتیهای حمال کالا خرج مینمود.
دوره دوم تاریخچه بانک و بانکداری
براساس تاریخچه بانکداری در ایران، صنعت مذکور از زمان قرون وسطی تا اوایل قرن نوزدهم در فعالیتهای صرافی خلاصه میگردید. صرافیهای بزرگی نیز در مراکز تجاری نیز در شهرهای تبریز، مشهد، تهران، اصفهان، شیراز و بوشهر در حال فعالیت نیز بوده است.
در این برهه از زمان هیچ موسسه دولتی یا خارجی در صنعت بیمه وجود نداشت و تبادلات وجوه تنها از طریق صرافان صورت میپذیرفت. مهمترین صرافیهای آن دوره بهشرح زیر است که پیش از سال ۱۳۰۰ فعالیت آنها خاتمه یافت:
- تجارتخانه برادران تومانیانس
- تجارتخانه جمشیدیان
- تجارتخانه جهانیان
- شرکت اتحادیه
دوره سوم تاریخچه بانک و بانکداری
حاج محمدحسین امینالضرب که یکی از صرافهای معروف در ایران بود، در این دوره نامهای را درراستای بیان اهمیت تأسیس بانک ایرانی برای توسعه اقصاد برای ناصرالدین شاه ارسال نمود که بینتیجه ماند.
براساس تاریخچه بانک و بانکداری در ایران در سال ۱۲۶۶ “بانک جدید شرق” بدون دریافت مجوز از دولت، شعبهای را در عمارت شرق میدان توپخانه تأسیس نمود؛ پس از آن نیز به تأسیس شعب دیگر در شهرهای دیگر ازجمله تبریز، شیراز، اصفهان، رشت، بوشهر و مشهد پرداخت. این بانک که مرکز اصلی آن در اندن قرار داشن، تنها سه سال در ایران به ارائه خدمات پرداخت و پس از تأسیس اولین بانک دولتی ایرانی تمام امتیازات خود را به آن واگذار نمود.
تأسیس اولین بانک دولتی در ایران
اولین بانک دولتی در ایران که با نام بانک شاهنشاهی شناخته میشد، درسال ۱۲۶۷ توسط فردی با نام بارون جولیوس دو رویتر (موسس خبرگزاری رویترز) تأسیس گردید که که درطی آن اجازه انحصاری تأسیس بانک مذکور برای ۶۰ سال و حق نشر اسکناس را نیز از شاه دریافت نمود. این بانک از پرداخت مالیات نیز معاف گردیده و تنها متعهد به پرداخت ۶ درصد از سود خود به دولت ایران گردید.
بعدها نیز عمارت این بانک به بانک بازرگانی فروخته شد و در حال حاضر نیز یکی از شعب بانک تجارت در آنجا دایر است.
بانکداری ایرانی پس از انقلاب اسلامی
پس از پیروزی انقلاب، تمامی بانکهای فعالی در ایران، ملی گشته و درراستای حفظ سرمایههای موجود با یکدیگر ادغام گردیدند؛ برای مثال بانک تجارت در همان زمان از ترکیب ۱۱ بانک ایجاد گردید که دو سال بعد نیز بانک ایران و روس به آن پیوست. بانک ملت نیز از ادغام ده بانک در همان دوره تأسیس شد. بانکهایی همانند بانک ملی و بانک سپه نیز با نام پیشین خود به فعالیت ادامه دادند.
آیا ایرانیان اولین صنعت بانکداری را تأسیس نمودند؟!
سه روایت متفاوت درباره تاریخچه تأسیس بانک و بانکداری در جهان وجود دارد که یکی از آنها بیانگر این است که ایرانیان اولین کسانی بودند که صنعت بانکداری را تأسیس نمودند. خلاصه این روایات بدین شرح است:
- براساس اولین روایت از تاریخچه صنعت بانکداری بانک جهان که ۱۰۰۰ سال پیش از میلاد شکل گرفت با سیستم بانکداری فعلی متفاوت بود. یونانیان در ابتدا از طلا برای معاملات خود استفاده میکردند که مشکلات زیادی را در پی داشت. اندکی بعد با ضرب سکه مشکلات مذکور را برطرف نمودند، اما نیازمند افرادی گشتند که به تعویض سکههای هر منطقه بپردازد (همانند صرافان امروزی). پس از مدتی نیز صرافان اقدام به پرداخت وام نمودند که همین مسئله در نهایت منجر به تأسیس اولین بانک در جهان گردید.
- روایت دوم گویای این مسئله است که اولین بانک جهان در ایران تأسیس گردید که با نام “اگیبی و پسران” شناخته میشد، اما باتوجه به کمبود منابع اطلاعات دقیقی از آن در دسترس نیست. همچنین در زمان هخامنشیان نیز با ضرب سکه برای اولین بار در ایران سیستمی مشابه با سیستم بانکداری شکل گرفت. پس از مدتی نیز بانکهای اولیه تأسیس گشتند که در ازای ارائه وام زمین، برده و … را بهعنوان ضمانت دریافت مینمودند.
- براساس روایات تاریخچه صنعت بانکداری اولین فعالیتها در زمینه بانکداری توسط یهودیها و زرگرها انجام گردید. در زمانهای گذشته تجار یهودی پولهای خود را به زرگرها میدادند تا آنها با وامدهی این مبالغ و کسب سودهایی، این میزان پول را افزایش دهند که این مسئله بسیار شبیه سیستم بانکداری امروزی است.
