نام سازمان تامین اجتماعی با خدمات درمانی و حقوق بازنشستگی گره خوردهاست. درواقع، سازمان تامین اجتماعی یک نهاد عمومی و غیردولتیست که بهعنوان یک بیمهگر پایه از حقوق افراد جامعه دربرابر کارفرماها حمایت میکند. به اینترتیب، هر کسی که در جایی مشغول بهکار است، میتواند از خدمات تامین اجتماعی برای دسترسی به پوششهای درمانی و ثبت سابقهی بیمه برای بازنشستگیاش استفاده کند.
اگر در شرکت یا سازمان مشخصی مشغول بهکار هستید، بهاحتمال زیاد از طرف کارفرمایتان تحتپوشش بیمه تامین اجتماعی قرار گرفتهاید و هر ماه سابقهی بیمهتان ثبت میشود. اما اگر شغلتان آزاد است یا درحال حاضر مشغول بهکار نیستید، باید برای انواع دیگری از بیمه تامین اجتماعی مانند بیمه اختیاری و بیمه مشاغل آزاد اقدام کنید تا همچنان بتوانید از خدمات این سازمان استفاده کنید.
درواقع، بیمه اختیاری و بیمه مشاغل آزاد از انواع مهم بیمهنامههای تامین اجتماعی بهحساب میآیند که شرایط ایدهآلی را برای استفاده از خدمات تامین اجتماعی برای تمام اقشار جامعه فراهم میکنند. برای آشنایی بیشتر با بیمه اختیاری و بیمه مشاغل آزاد و تفاوتشان با یکدیگر، خواندن این مطلب را در بلاگ بیمهشو از دست ندهید.
نگاهی کلی بر انواع بیمه های تامین اجتماعی
خدمات مربوط به بیمه تامین اجتماعی را میتوانیم در سه گروه عمده تقسیمبندی کنیم. گروه اول که پرتعدادترین گروه از نظر افراد تحتپوشش بهحساب میآید، بیمه اجباریست. بیمه اجباری همان بیمهایست که بهمحض شروع فعالیتتان در یک کارگاه یا شرکت از طرف کارفرما برای شما درنظر گرفته میشود.
درواقع، کارفرما وظیفه دارد تا لیست دقیقی از کارمندانش را هر ماه به سازمان تامین اجتماعی اعلام کند و حقبیمههایشان را به حساب این سازمان واریز کند. درصدی از این حقبیمهی واریزی، سهم کارمند است و از حقوق او کسر خواهد شد و مابقی مبلغ حقبیمه، سهم خود کارفرما بهحساب میآید. از آنجایی که بیمهشدن کارمند توسط کارفرما توسط قانون اجباری شدهاست، این بیمه را با نام «بیمه اجباری» میشناسیم.
اما همانطور که میدانید تمام افراد در شرکتها و کارگاهها مشغول بهکار نیستند. بخشی از آنها در شغل آزاد دارند و بخشی دیگر نیز در حالحاضر مشغول به فعالیت نیستند. اما بههرحال، این افراد نیز قسمتی از جامعه را تشکیل میدهند و مانند بقیه، حق دسترسی و برخورداری از خدمات درمانی و حقوق بازنشستگی را دارند.
بههمین دلیل است که سازمان تامین اجتماعی، بیمه اختیاری و بیمه مشاغل آزاد را هم طراحی کردهاست تا افرادی که واجد شرایط ثبتنام برای بیمه اجباری نیستند، همچنان بتوانند از مزایای خدمات تامین اجتماعی استفاده کنند. با اینوجود، بیمه اختیاری و بیمه مشاغل آزاد تفاوتهایی هم با یکدیگر دارند که در ادامه بررسیشان خواهیم کرد.
بیمه اختیاری چیست؟
بیمه اختیاری برای کسانی طراحی شدهاست که درگذشته حداقل سیروز سابقهی بیمه داشتهاند اما در حال حاضر نه بهعنوان بیمهشدهی اصلی و نه بهعنوان بیمهشدهی فرعی (افراد تحتتکفل) تحتپوشش هیچ بیمهای نیستند. این افراد میتوانند به یکی از نمایندگیهای سازمان تامین اجتماعی مراجعه کنند و برای ثبتنام بیمه اختیاری درخواست دهند. درواقع، این افراد بهصورت اختیاری تمایلشان را برای ادامه دادن پوشش بیمهایشان به سازمان تامین اجتماعی اعلام میکنند.
برای ثبتنام بیمه اختیاری، لازم است که فرد به یکی از شعب این سازمان مراجعه کند تا با درنظر گرفتن مبلغ موردنظرش، جزئیات بیمهنامه مشخص شود. بهعنوان نمونه اگر بیمهشده متاهل و دارای فرزند باشد، باید هزینهی سرانهی مربوط به افراد تحتتکلفش را هم پرداخت کند.
پرداخت حقبیمه بهصورت ماهانه خواهد بود و بیمه بیکاری به آن تعلق نخواهد گرفت. متقاضیان ثبتنام بیمه اختیاری میتوانند با داشتن حداقل سیروز سابقهی پرداخت حقبیمه که ازنظر بازنشستگی معتبر باشد؛ بیمهی تامین اجتماعیشان را بهصورت اختیاری در این سازمان ادامه دهند.
بیمه مشاغل آزاد چیست؟
بیمه مشاغل آزاد یا بیمه خویشفرما برای افرادی درنظر گرفته شدهاست که بههردلیلی نمیتوانند از بیمه اجباری استفاده کنند. بهعنوان نمونه کسی که در بازار، صاحب مغازه است و برای خودش کار میکند؛ میتواند برای ثبتنام بیمه مشاغل آزاد درخواست دهد. کسی که برای بیمه مشاغل آزاد درخواست میدهد، از مزایای بیمه اجباری نیز تا حد زیادی برخوردار خواهد بود.
مزایایی مانند حقوق بازنشستگی، پوشش از کارافتادگی و بیمهی درمان. البته نکتهی مهم آن است که سطح دسترسی شما به این پوششها به مبلغ حقبیمهای که پرداخت میکنید، بستگی دارد. اما از آنجایی که بسیاری از خدمات درمانی مانند دندانپزشکی در بیمهی مشاغل آزاد ارائه نمیشود، بسیاری از افراد در کنار تهیهی این بیمه سراغ خرید بیمه درمان تکمیلی هم میروند.
نکات مهمی که باید دربارهی بیمه مشاغل آزاد بدانید، بهشرح زیر است:
- حقوق بازنشستگی شما براساس مبلغ حقبیمهتان است که مشخص خواهد شد.
- افراد بالای پنجاهسال نمیتوانند برای خرید بیمه مشاغل آزاد اقدام کنند؛ مگر آنکه حقبیمهی مربوط به سالهای مازاد را پرداخت کنند.
- درصورت داشتن دهسال سابقهی پرداخت حق بیمه، شرط محدودیت سنی برای فرد حذف خواهد شد.
- پس از گذشت دهسال از خرید بیمه مشاغل آزاد، نحوهی محاسبه حق بیمه متفاوت خواهد بود.
- این بیمهنامه فاقد پوششهای بیمه بیکاری، کمک هزینه ازدواج، غرامت دستمزد ایام بیماری و بارداری، پرتز و اروتز است.
- هرچه فرد بیمهگذار حق بیمهی بیشتری را پرداخت کند، مبلغ بیشتری بهعنوان سرمایهی بازنشستگی یا پوشش فوت اندوخته خواهدشد.
نرخ حق بیمه مشاغل آزاد در سال ۱۴۰۱ چقدر است؟
هرچند قبلا در بلاگ بیمهشو دربارهی نرخ مشاغل آزاد و بیمه اختیاری نوشتهایم؛ اما زمانیکه برای ثبتنام بیمه خویشفرما به شعبهی تامین اجتماعی مراجعه میکنید، کارشناس بیمه به شما خواهد گفت که میتوانید یکی از طرحهای ۱۲، ۱۴ یا ۱۸درصد را انتخاب کنید.
این اعداد، بیانگر نرخ و میزان حقبیمهای خواهند بود که هر ماه باید پرداخت کنید. هرچه درصد بالاتری را انتخاب کنید، حقبیمهی بیشتری را باید پرداخت کنید و به همان نسبت میزان تعهدات بیمهگر نیز افزایش پیدا میکند. در جدول زیر، نرخ حقبیمهی مشاغل آزاد را با هم مقایسه میکنیم:
| نوع بیمه و درصد | تعهدات | مبلغ در ماههای ۳۱ روزه | مبلغ در ماههای ۳۰ روزه |
| مشاغل آزاد ۱۲ درصد | بازنشستگی و فوت بعد از آن | ۵۱۸.۲۸۹ تومان | ۵۰۱.۵۷۰ تومان |
| مشاغل آزاد ۱۴ درصد | بازنشستگی و فوت قبل و بعد از آن | ۶۰۴.۶۷۰ تومان | ۵۸۵.۱۶۵ تومان |
| مشاغل آزاد ۱۸ درصد | بازنشستگی، فوت و ازکارافتادگی | ۷۷۷.۴۳۳ تومان | ۷۵۲.۳۵۵ تومان |
تفاوت بیمه اختیاری با بیمه مشاغل آزاد چیست؟
تا اینجا با بیمه اختیاری و بیمه مشاغل آزاد آشنا شدیم. حالا بهخوبی میدانید که هر کدام از این بیمهنامهها مناسب افرادیست که بههردلیلی نمیتوانند تحتپوشش بیمه اجباری تامین اجتماعی قرار بگیرند. حالا اگر این دو پوشش بیمهای را با یکدیگر مقایسه کنیم، به لیستی از تفاوتهای مهم زیر خواهیم رسید:
- سازمان تامین اجتماعی در بیمه اختیاری برای تمامی پوششهای خود اعم از بازنشستگی، فوت و… نرخ ثابت ۲۶ درصد را تعیین کردهاست، اما در بیمهنامه مشاغل آزاد اینطور نیست و انواع تعهدات بیمهگر براساس نرخ حقبیمه مشخص خواهد شد.
- برای ثبتنام بیمه مشاغل آزاد، محدودیت سنی درنظر گرفته شدهاست اما بیمه اختیاری شرط سنی ندارد.
- نحوه محاسبه حق بیمه برای مشاغل آزاد پس از گذشت ۵ سال تغییر خواهد کرد. این موضوع در حالیست که حقبیمه در بیمههای اختیاری تا پایان سال سیام ثابت خواهد ماند.
- نرخ محاسبه برای بیمه اختیاری ۲۶ درصد است. درحالیکه برای بیمهنامه مشاغل آزاد مبلغ بازنشستگی یا فوت براساس توافق اولیه در قرارداد مشخص خواهد شد.
مدارک لازم برای خرید بیمه اختیاری و مشاغل آزاد
اگر برای ثبتنام بیمه اختیاری یا بیمه مشاغل آزاد واجد شرایط بهحساب میآیید، لازم است که مدارک زیر را تهیه کنید و به یکی از شعب بیمه تامین اجتماعی مراجعه کنید. بهصورت معمول، فرایند اداری ثبتنام بیمه چیزی نزدیک به دو ماه زمان خواهد برد. همچنین بهخاطر داشتهباشید که برای صدور بیمه اختیاری به تائید پزشک معتمد سازمان تامین اجتماعی نیاز خواهید داشت.
- اصل شناسنامه و کارت ملی فرد متقاضی و افراد تحتتکفل او
- کارت پایانخدمت یا معافیت برای آقایان
- ارائهی کپی پروانهی کسب (برای ثبتنام بیمه مشاغل آزاد)
- پنج قطعه عکس پرسنلی
- ارائهی سوابق بیمهای
در مطلبی که خواندید با بیمه اختیاری و بیمه مشاغل آزاد و تفاوتهای آن نسبت به یکدیگر آشنا شدید. فراموش نکنید که بیمه تامین اجتماعی یک پوشش بیمهای حداقلی را برای دسترسی به خدمات درمانی و پرداخت حقوق بازنشستگی فراهم میکند.
بنابراین اگر به فکر برنامهریزی و تامین مالی سالهای آیندهتان هستید، بهتر است که از همین امروز به فکر خرید بیمه عمر و مستمری هم باشید تا اندوختهی مالی بیشتری را برای سالهای بازنشستگیتان پسانداز کنید.
