درباره بیمه اتکایی اجباری و اختیاری چه می‌دانید؟

آیا تاکنون نام بیمه اتکایی را شنیده‌اید؟ اصل اتکایی در بیمه به معنای توزیع جهانی ریسک است. زمانی که مجموع ریسک‌ها بیشتر از ظرفیت موجود باشد، بیمه اتکایی به شرکت بیمه برای حفظ تعادل مالی، سرویس‌دهی بهتر به مشتریان و پرداخت خسارات سنگین کمک می‌کند.

به این ترتیب، حتی بزرگ‌ترین شرکت‌های بیمه هم برای حفط تعادل در صورت‌حساب‌های مالی‌شان، بخشی از ریسک بیمه‌گذاران‌شان را در قالب بیمه اتکایی به بیمه مرکزی یا شرکت‌های دیگر واگذار می‌کنند. البته مفهوم بیمه اتکایی بیشتر از آن‌که برای بیمه‌گذاران شناخته‌شده باشد، برای شرکت‌های بیمه اهمیت دارد. درواقع، به کمک بیمه‌ اتکایی اجباری و اختیاری است که شرکت‌های بیمه می‌توانند ریسک‌های جدید و بیشتری را قبول کنند و در عین‌حال به تعهدات‌ مالی‌شان عمل کنند.

در ادامه‌ی این مطلب از بلاگ بیمه‌شو، سراغ بیمه اتکایی اجباری و اختیاری می‌رویم و با جزئیات این پوشش‌های کمترشنیده‌شده‌ی بیمه‌ای، آشنا می‌شویم. با ما تا انتهای این مطلب همراه باشید.

بیمه اتکایی چیست؟

همان‌طور که از نامش پیداست، بیمه اتکایی به تکیه کردن شرکت‌های بیمه به شرکت و نهادی دیگر اشاره می‌کند. اما تکیه کردن در این‌جا به ‌معنای توزیع جهانی ریسک است. یعنی شرکت بیمه به‌جای آن‌که به‌تنهایی ریسک حاصل از مجموع بیمه‌نامه‌های بیمه‌گذارانش را مدیریت کند، بخشی از این ریسک را به بیمه مرکزی یا بیمه‌گرهای دیگر منتقل می‌کند.

به‌خصوص در زمینه‌ی پوشش‌ خطرهای بزرگ لازم است که بخشی از این ریسک به شرکت‌های دیگری واگذار شود تا در صورت وقوع خسارت، شرکت بیمه با کسری و ضرر مالی سنگینی مواجه نشود و بتواند همچنان به تعهداتش نسبت به بقیه‌ی بیمه‌گذارها پایبند باشد.

در ایران، بیمه مرکزی مهم‌ترین نهادی‌ست که به روند قبول و واگذاری بیمه اتکایی نظارت می‌کند. اما قبل از آن‌که از بیمه مرکزی و رابطه‌اش با بیمه اتکایی بگوییم، دوباره به جمله‌ی قبل نگاه کنید. عبارت «قبول و واگذاری بیمه اتکایی» عبارتی‌ست که به شرکت‌های بیمه‌ی واگذارنده و پذیرنده اشاره می‌کند. اما منظور از این شرکت‌ها و این تعریف‌ها چیست؟

بیمه واگذارنده: منظور از بیمه واگذارنده همان شرکت بیمه‌ی اولیه‌ست که تصمیم می‌گیرد بخشی از ریسک بیمه‌نامه‌هایش را به شرکت دیگری واگذار کند و با آن شرکت وارد قرارداد اتکایی شود.
بیمه پذیرنده: بیمه پذیرنده یا همان بیمه اتکایی، شرکتی‌ست که قبول می‌کند بخشی از ریسک یک شرکت بیمه‌ای دیگر را بپذیرد. البته بابت پذیرش ریسک، حق‌بیمه‌ی مشخصی را از شرکت اول دریافت خواهد کرد.
بیمه اتکایی مجدد: حالا فرض کنید که بیمه‌ی پذیرنده یا همان بیمه‌گر اتکایی تصمیم بگیرد بخشی از ریسکی را که از بیمه‌گر اول قبول کرده است، به بیمه‌گر دیگری منتقل کند. به عبارت ساده‌تر، بیمه‌گر اتکایی مجاز است تا بیمه‌نامه‌های اتکایی‌اش را به بیمه‌گر ثالثی بسپارد و با او قرارداد واگذاری مجدد را امضا کند. به این‌ترتیب به بیمه‌گر سوم، بیمه‌گر اتکایی مجدد می‌گوییم.

فواید خرید بیمه اتکایی

پراکنده کردن میزان تعهدات در مقابل خطرات
افزایش توان شرکت‌های بیمه در گسترش فعالیت خود
توانایی پذیرش پوشش دادن انواع خطرات و معامله در حجم‌های مختلف مالی
ثبات عمل در امر پذیرش خطرات
امکان ارائه خدمات متنوع‌تر
امکان سرمایه‌گذاری بیشتر در فعالیت‌های بیمه‌ای
افزایشی ظرفیت پذیرش ریسک و صدور بیمه‌نامه
تنوع و بهبود سرمایه ریسک
پوشش حوادث فاجعه‌آمیز
ابزاری برای مدیریت ریسک
انتقال و کسب تخصص در صنعت بیمه

انواع بیمه اتکایی

حالا که با ماهیت بیمه اتکایی آشنا شدیم، نوبت به آشنایی با انواع بیمه‌نامه‌های اتکایی می‌رسد. اصل اتکایی یا همان توزیع ریسک در بیمه، به یکی از انواع زیر تقسیم‌بندی می‌شود که هر کدام شرایط خاص خودشان را دارند. در ادامه‌ی این مطلب، تمرکز ما بر بیمه اتکایی اجباری و اختیاری خواهد بود.

بیمه اتکایی اختیاری
بیمه اتکایی اجباری یا قراردادی
قرارداد اتکایی نسبی
قرارداد اتکایی غیرنسبی یا مازاد خسارت

بیمه اتکایی اختیاری چیست؟

بیمه اتکایی اختیاری را می‌توانیم قدیمی‌ترین شکل از بیمه اتکایی عنوان کنیم که همچنان در بسیاری از رشته‌های بیمه‌ای و به‌خصوص در شرایط زیر مورد استفاده قرار می‌گیرد.

زمانی که ظرفیت قراردادهای اتوماتیک تکمیل شده باشد.
زمانی که بیمه‌گر مجاز به واگذاری ریسک موردنظر از طریق بیمه‌ی اتکایی اجباری نباشد.
زمانی‌که بیمه‌گر اتکایی تمایلی ندارد تا ریسک‌های سنگین و بزرگ را جزو قراردادهای اتکایی موجود به حساب بیاورد.
زمانی‌که تعداد بیمه‌نامه‌ها اندک است و استفاده از پوشش اتوماتیک، ترجیح بیمه‌گر نیست.

از آن‌جایی که بیمه اتکایی اختیاری به انتخاب و دلخواه خود بیمه‌گر صورت می‌گیرد و الزام قانونی برای آن وجود ندارد؛ بیمه‌گر باید اطلاعات دقیق و کاملی را درباره‌ی ریسک پیشنهادی تهیه کند و با شرکت‌های بیمه اتکایی وارد مذاکره شود و موافقت‌شان را برای پذیرش ریسک، جلب کند.

به همین دلیل، بیمه اتکایی اختیاری از انواع بیمه‌های پرهزینه‌ی اتکایی‌ست که به‌صورت معمول در رشته‌های انرژی، کشتی، هواپیما و حمل کالا کاربرد دارد. چرا که ریسک مربوط به این رشته‌ها، از ریسک حوادث دیگر سنگین‌تر است و اگر حادثه‌ای رخ بدهد، شرکت بیمه به ناگاه با خسارت زیادی روبه‌رو خواهد شد که بدون داشتن بیمه‌گر اتکایی، با یک شوک مالی بزرگ روبه‌رو خواهد شد.

مزیت های بیمه اتکایی اختیاری

حق انتخاب برای ریسک و امکان بررسی و قبول پیشنهادهایی که با تخصص بیمه‌گر سازگارتر و مطلوب‌تر باشد و درعین‌حال امکان رد کردن سایر پیشنهادات
امکان بهبود بخشیدن به شرایط مورد ریسک برای کاهش احتمال وقوع خسارت‌ها از راه انتقال تجربیات. درواقع شرکت بیمه واگذارنده می‌تواند از شرکت بیمه اتکایی بخواهد که او را در مسیر واگذاری ریسک، راهنمایی کند.
امکان دریافت حق بیمه متناسب با ریسک بیمه‌شده
امکان محاسبه میزان دقیق تعهد در هر ریسک و جلوگیری از تجمع خطر
اطلاع از نحوه انتخاب و صدور بیمه‌نامه شرکت واگذارنده
فراهم بودن امکان افزایش ظرفیت برای صدور بیمه‌نامه در شرکت واگذارنده، بدون نیاز به تغییر دادن قراردادهای اتوماتیکی که قبل‌تر منعقد شده‌اند.
یافتن بازاری برای واگذاری ریسک‌هایی که پیش از این برای بازارهای اتکایی مطلوب تلقی نمی‌شدند.

معایب بیمه اتکایی اختیاری

زمان‌بر بودن فرایند پیدا کردن بیمه‌گر اتکایی و جلب موافقت او برای صدور بیمه‌نامه
هزینه‌ها‌ی اداری قابل توجه
کاهش اختیار و آزادی عمل بیمه‌گر واگذارنده
اعلام هرگونه تغییر در بیمه‌نامه به بیمه‌گر اتکایی الزامی است.
ایجاد تنش و شرایط رقابتی ناسالم درصورت واگذاری اتکایی اختیاری به شرکت رقیب
مواجه شدن با مشکل تفسیرهای متفاوت
افزایش هزینه‌های بیمه‌گر واگذارنده که ناشی از مشکلات پیدا کردن بازار و گذر زمان است.

بیمه اتکایی اجباری یا قراردادی چیست؟

همان‌طور که از نامش می‌توانیم حدس بزنیم، تمام شرکت‌های بیمه‌ی ایرانی موظف‌اند تا درصد مشخصی از ریسک انواع بیمه‌نامه‌هایشان را به بیمه‌گر اتکایی واگذار کنند.

به این‌ترتیب، هرکدام از شرکت‌های بیمه مدیریت قسمتی از ریسک بیمه‌گذاران‌شان را به شرکت دیگری انتقال می‌دهند که در حال حاضر، بیمه مرکزی به‌عنوان نهاد بیمه‌گر اتکایی اجباری شناخته می‌شود. یعنی آن سهم اجباری از واگذاری ریسک باید به بیمه مرکزی انتقال داده شود.

فسخ قرارداد بیمه اتکایی

دلایل مختلفی را می‌توان برای فسخ بیمه‌نامه‌ی اتکایی درنظر گرفت:

نتیجه قرارداد و میزان خسارت وارده
نبود سوددهی و ورشکستگی
تصویب قوانین نظارتی جدید
تمایل یکی از طرفین یا هر دوی آنها برای فسخ قرارداد

شرکت بیمه چه انتظارهای از بیمه گر اتکایی دارد؟

کنترل و مدیریت تمامی ریسک‌های بزرگ درراستای افزایش توانایی‌های شرکت در این زمینه
ایجاد ثبات در نتایج عملیات فنی واگذارنده
حمایت از موسسه واگذارنده دربرابر خسارات کلی یا سنگین که بیشتر از توان مالی شرکت است.
توزیع جغرافیایی ریسک‌های بیمه‌شده در مقابل خطرهای فاجعه‌آمیز به مطلوب‌ترین حالات ممکن
ارائه راهی برای ورود و خروج از بازارهای بین‌المللی
دریافت کمک و تسهیلات فنی و اداری برای بهبود روش‌ها و سیستم‌ها اعم از مشکلات خاص فنی و مدیریتی

در مطلبی که خواندید با اهمیت بیمه اتکایی اجباری و اختیاری آشنا شدید. همان‌طور که گفتیم، بیمه‌نامه‌های اتکایی به شرکت‌های بیمه کمک می‌کنند تا حساب‌های مالی‌شان را متعادل نگه دارند، به تعهدات‌شان در مقابل بیمه‌گذارها عمل کنند و خدمات بیمه‌ای بهتری را ارائه دهند.