ضریب نفوذ بیمه نام رمزی میان اهالی صنعت بیمه و یک شاخص بااهمیت برای آنها در بیان وضعیت بیمهگری در اقتصاد است. در سابقهی طولانی بیمهگری در کشور، همواره ضریب نفوذ بیمه بهعنوان معیاری برای توسعه و گسترش صنعت بیمه شناخته شده است و فعالان و کارشناسان این صنعت پیوسته به روند این شاخص توجه ویژهای داشتهاند. به حدی که وزیر اقتصاد در هر بار صحبت از رشد صنعت بیمه در کشور از ضرورت افزایش ضریب نفوذ بیمه سخن گفته است و در مادهی ۱۱ قانون برنامهی ششم توسعه با تأکید بر جایگاه خاص سهم بیمههای زندگی در پرتفوی شرکتهای بیمه، هدف رسیدن به ضریب نفوذ هفتدرصدی تعیین شده است و سهم بیمههای زندگی باید از ۱۱ به ۵۰ درصد برسد.
در ادامهی این مقاله از بیمه شو به شرح ضریب نفوذ بیمه پرداختهایم.
ضریب نفوذ بیمه، شاخص اصلی بررسی عملکرد صنعت بیمه
ضریب نفوذ بیمه از مهمترین شاخصهای مورد استفاده در بررسی عملکرد صنعت بیمه به شمار میآید. این شاخص از تقسیم حق بیمههای تولیدی بر تولید ناخالص داخلی (GDP) به دست میآید و به حالت درصد بیان میشود. بنابراین این ضریب برابر با نسبت حق بیمههای تولیدی به تولید ناخالص داخلی است. از سوی دیگر حق بیمههای تولیدی حاصل ضرب قیمت بیمه در تعداد بیمهنامهها تعریف میشود.
بنابراین با کمی محاسبات میتوان نشان داد که ضریب نفوذ بیمه با قیمت نسبی بیمه که تورم در آن تاثیرگذار است ارتباط مستقیم دارد. به عبارت دیگر اگر قیمت نسبی بیمه صفر باشد، به این معنا است که رشد قیمت بیمه متناسب با تورم بوده است. در این حالت رشد ضریب نفوذ بیانگر رشد حقیقی صنعت بیمه است، اما اگر ضریب نفوذ حقیقی بیمه صفر باشد، در این صورت رشد ضریب فقط بیانگر گرانشدن نرخ بیمهنامهها در مقایسه با سطح عمومی قیمتها است، بنابراین نمیتواند نشاندهندهی رشد صنعت بیمه باشد. البته در تحلیل ضریب نفوذ باید حق بیمهی سرانه و نرخ حق بیمهها را نیز در نظر داشت.
ضریب نفوذ بیمه در دنیا
بررسیهای انجامشده روی ضریب نفوذ بیمه در کشورهای منتخب طی دورانها نشان میدهد ضریب نفوذ در این کشورها دارای تفاوتهای زیادی است، به شکلی که کمترین مقدار آن برابر ۰.۴۴ درصد برای عربستان و بزرگترین مقدار آن برابر ۲۲/۸ درصد برای دانمارک و فرانسه است. بهطورکلی مطالعات نشان دادهاند که مقدار ضریب نفوذ برای کشورهای توسعهیافته بیش از سایر کشورهاست. در مطالعات متوسط ضریب نفوذ بیمه در کشورهای مورد بررسی ۳.۲۴ درصد است. علاوه بر این، پراکندگی آن برابر ۲.۴۴ درصد است. ضریب تغییرات نسبی، یعنی نسبت انحراف معیار به میانگین ۷۵.۴ درصد به دست آمد که بیانگر تفاوتهای نسبتاً بزرگ در بین کشورها است. متوسط ضریب نفوذ بیمه در ایران طی این دوره برابر ۰.۹۷ درصد است که نسبت به میانگین جهانی یعنی ۳.۲۴ درصد رقم بسیار کمتری به حساب میآید. به عبارت دیگر ضریب نفوذ در ایران، حدود یکسوم میانگین ضریب نفوذ در بین کشورهای منتخب بوده است. بررسیهای دقیقتر نشان داد هرچه تولید ناخالص داخلی کشورها بیشتر باشد، حق بیمهی پرداختی هم بیشتر است و با افزایش درآمد، ضریب نفوذ بیمه به میزان قابل توجهی افزایش مییابد.
ضریب نفوذ بیمه در ایران
پژوهشکدهی بیمه در گزارش خود به بررسی روند ضریب نفوذ بیمه از دههی ۵۰ شمسی به بعد پرداخته است. این گزارش نشان داد که ضریب نفوذ در دورهی ۱۳۵۰ تا ۱۳۹۶ از ۰.۴۵ درصد به ۲.۳ درصد رسیده که بیش از پنجبرابر شده است. علاوه بر این، ضریب نفوذ از ۰.۴۵ درصد در سال ۱۳۵۰ به ۰.۵۱ درصد در سال ۱۳۵۷ میرسد که حدود ۱.۱۳ برابر شده است. این در صورتی است که ضریب نفوذ بعد از سال ۱۳۵۷ تا سال ۱۳۷۶ دارای روند نزولی بوده است و سپس شروع به افزایش میکند؛ بهطوری که در سال ۱۳۶۰ تقریباً به سطح سال ۱۳۵۷ میرسد. رشد عمدهی ضریب نفوذ در سالهای بعد از جنگ تحمیلی بوده است که از ۰.۲۱ درصد در سال ۱۳۶۷ به ۲.۳ درصد در سال ۱۳۹۶ رسیده که بیش از ۱۰ برابر شده است.
بررسی وضعیت ضریب نفوذ را میتوان بهصورت جزئیتر به دو بخش ضریب نفوذ بیمههای اختیاری و اجباری تفکیک کرد. بررسیها نشان دادهاند که تا اواسط دههی ۷۰ بخش عمدهی بیمهها مربوط به بیمههای اختیاری بوده است، اما از اواسط دههی ۷۰ که صنعت بیمه شروع به گسترش کرده است، سهم بیمههای اختیاری کمتر و رشد ضریب نفوذ بیمههای اجباری بیشتر شده است.
کلام آخر
تغییرات ضریب نفوذ بیمه از آن جهت مهم است که یکی از شاخصهای مهم رشد و توسعهی صنعت بیمه در هر کشور به حساب میآید؛ چراکه هر مقدار درآمد سرانهی خانوار یک کشور بالاتر باشد، آنها درصد بیشتری از درآمدشان را به بیمه اختصاص میدهند. به عبارت دیگر، میزان این ضریب در هر کشور به نوعی بیانگر رفاه مردم آن کشور است.
البته وضعیت اقتصادی تنها مورد عاملی نیست که بر وضعیت ضریب نفوذ اثرگذار است و تعدد گزینههای بیمهی غیراجباری پیش روی مردم در کنار نحوه ارائهی این خدمات توسط شرکتهای بیمه از اهمیت بالایی برخوردار است.
